Có những lần bạn ngồi bên người khác, nghe họ nói:
“Tôi ổn.”
“Thôi, không sao đâu.”
“Tuỳ bạn.”
Nghe bình thường. Nhưng nếu bạn để ý, có thể bạn sẽ thấy: họ tránh nhìn thẳng vào bạn, bàn tay nắm lại nhẹ như đang kìm nén, hoặc giọng nói thay đổi nhanh — nói nhỏ đi, hoặc cao lên một chút ở cuối câu.
Những tín hiệu ấy cho thấy lời nói và cảm xúc không cùng hướng.
Lắng nghe cảm xúc là khả năng nhận ra điều “họ đang cảm” – và không chỉ là “họ đang nói”.
Vì sao người ta không bộc lộ cảm xúc thật?
Có những người không biết cách bộc lộ – vì họ sống quen với “giữ cảm xúc cho riêng mình”. Có người cố tình không bộc lộ – vì từng bị tổn thương khi mở lòng hoặc sợ mất kiểm soát.
- Họ từng bị phán xét khi nói ra, nên chọn cách im lặng.
- Văn hoá hoặc môi trường khiến họ nghĩ “bộc lộ là yếu đuối”.
- Hoặc họ vẫn chưa tìm được từ để gọi rõ cảm xúc của mình.
Khi lời nói và cảm xúc không khớp nhau, người nghe chỉ “nghe bằng tai” sẽ dễ bỏ lỡ phần sâu hơn – đó là khoảnh khắc “họ đang cần được lắng nghe”.
Theo một nghiên cứu của UNICEF Office of Research – Innocenti (2021), khả năng “nghe” được xem như một trong những năng lực cốt lõi ảnh hưởng đến sức khoẻ tâm lý và sự phát triển của con người. (Nguồn: How listening develops and affects well‑being throughout childhood, Innocenti Working Paper 2021–15, unicef.org)
Hơn nữa, một nghiên cứu khác chỉ ra rằng kỹ năng nghe chủ động (active listening) không chỉ là tiếp nhận thông tin – mà còn là “nhận biết, phản hồi và đồng hành” – và nó yêu cầu thực hành có chủ đích. (Nguồn: T. Tennant, 2023, Active Listening – StatPearls, ncbi.nlm.nih.gov)
Ba biểu hiện khi cảm xúc bị “giấu đi”
1. Gượng cười rồi nói “Tôi quen rồi”
Khi ai đó kể về chuyện khó khăn – rồi kết bằng một nụ cười vội và câu: “Tôi quen rồi mà…”
Nghe có vẻ nhẹ nhàng, nhưng đó thường là cách họ che dấu mệt mỏi lâu ngày. Họ không cần bạn giải quyết – chỉ cần bạn nhìn thấy sự thật đằng sau lời nói.
Giải pháp:
Dùng câu mở như:
“Nghe như điều đó đã khiến bạn mệt một thời gian rồi, đúng không?”
Với câu hỏi như thế, bạn giúp họ cảm nhận được: bạn đang nhìn thấy cả người – không chỉ lời nói.
2. Kể chuyện bằng lý trí thay vì cảm xúc
Người nói kể chuyện khổ cực: mất mát, áp lực… nhưng giọng đều đều, ánh mắt nhìn xa, khuôn mặt không biểu cảm.
Đó là dấu hiệu họ đang “lý giải” thay vì “trải qua”. Cảm xúc bị ngăn lại.
Theo nghiên cứu về mối quan hệ giữa trí tuệ cảm xúc và kỹ năng nghe, một mức độ cảm xúc cao hơn giúp khả năng “nghe hiệu quả” tốt hơn. (Nguồn: H. Altunkaya, 2021, The Correlation between Emotional Intelligence and Academic Listening Skills of Pre‑Service Teachers, files.eric.ed.gov)
Giải pháp:
Hãy nói:
“Mình nghĩ chuyện đó chắc làm bạn cảm thấy… [đặt từ mô tả cảm xúc] đúng không?”
Chỉ cần một câu như vậy, bạn đã chuyển từ nghe thông tin sang cảm nhận con người.
3. Né tránh khi được hỏi sâu
Bạn hỏi:
“Lúc đó bạn cảm thấy như thế nào?”
Họ im, đổi chủ đề hoặc trả lời lảng:
“Thôi bỏ qua đi.”
Đó là dấu hiệu họ chưa sẵn sàng bộc lộ – hoặc họ sợ bạn phản ứng.
Và nếu bạn ép họ nói, bạn có thể vô tình khiến họ đóng lại hơn.
Giải pháp:
“Nếu bạn muốn chỉ nói ngắn thôi cũng được, mình ở đây.”
Cho họ cái quyền chọn – và bằng cách đó, bạn tạo được một không gian an toàn để họ mở dần.
Cách luyện kỹ năng lắng nghe cảm xúc – từng bước
- Quan sát điều “không nói ra”: thay vì chỉ nghe lời, hãy để ý nhịp thở, giọng nói, ánh mắt, cử động tay. Những tín hiệu nhỏ ấy thường cho biết người kia đang căng thẳng, e dè hay đang cố giấu cảm xúc.
- Tạm hoãn sự phản ứng: bỏ suy nghĩ “nói gì tiếp theo”, chỉ tập trung cảm nhận.
- Đặt câu hỏi gợi mở: “Bạn có muốn nói thêm không?”, “Bạn nghĩ lý do là gì?”
- Thể hiện hiện diện: Nhìn vào mắt người nói, khẽ gật đầu, và để khoảng lặng trôi qua mà không vội chen vào.
- Kiên nhẫn dài hạn: lắng nghe không chỉ một lần, mà là liên tục – bạn trở thành người “được tìm đến”.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Làm sao biết người kia đang giấu cảm xúc thật?
Thường là khi lời nói nhẹ nhàng nhưng ánh mắt lảng, giọng nói thay đổi hoặc hành động ngắt quãng. Quan sát sự lệch giữa lời nói và biểu hiện là dấu hiệu.
Tuy nhiên: “Tôi không thể xác minh điều này.”
2. Có nên hỏi thẳng: “Bạn đang buồn đúng không?”
Trong nhiều trường hợp, tốt hơn bạn dùng câu gợi mở nhẹ như: “Mình nghĩ chuyện đó chắc làm bạn mệt đúng không?”
Ép họ nói có thể gây phản tác dụng.
3. Tôi là người chủ yếu sống lý trí – có luyện được kỹ năng này không?
Có. Kỹ năng lắng nghe cảm xúc không yêu cầu bạn “cảm luôn” như họ – mà là bạn đủ kiên nhẫn để cho phép họ cảm và bạn có mặt với họ.
👉 Nếu bạn muốn học cách nghe để hiểu người khác – chứ không chỉ để đáp lại, hãy bắt đầu từ việc quan sát những điều nhỏ nhất trong lời nói và hành động.
Tham gia khoá Nghệ thuật Giao tiếp – 7 buổi tại Golden Voice để luyện kỹ năng này, hoặc theo dõi tiếp series “Kỹ năng Lắng nghe” để hiểu sâu hơn về cảm xúc trong giao tiếp.
