Bạn có từng hối tiếc vì đã không trả lời một tin nhắn kịp thời?
Có khi nào bạn rời khỏi một cuộc trò chuyện, rồi băn khoăn: “Lẽ ra mình nên nói gì đó khác đi?”
Giao tiếp không kết thúc khi lời nói chấm dứt. Và khả năng chủ động không chỉ thể hiện ở lúc đang trò chuyện, mà còn thể hiện qua cách ta xử lý mọi điều xảy ra sau đó.
Chủ động trong giao tiếp: không chỉ là “nói trước”
Khi nhắc đến “chủ động”, ta thường nghĩ đến những người luôn mở lời trước, luôn đặt câu hỏi, luôn sẵn sàng phản hồi. Nhưng giao tiếp thực chất là dòng chảy hai chiều, trong đó sự chủ động không chỉ dừng lại ở hành vi “khởi đầu”, mà còn là khả năng duy trì và định hướng tương tác.
Chủ động là khi bạn lắng nghe không phải để đáp lại, mà để hiểu rõ hơn.
Chủ động là khi bạn biết cách gợi mở mà không kiểm soát.
Chủ động là khi bạn không để cuộc trò chuyện dừng lại ở việc “biết”, mà đẩy nó đến mức “hiểu”, “tin”, rồi “làm”.
Và quan trọng hơn cả, chủ động là thái độ sống có trách nhiệm với những gì mình đã biểu đạt – cả trong lúc đang trò chuyện và sau khi cuộc trò chuyện kết thúc.
Giao tiếp là đối nhân xử thế, không chỉ là trò chuyện
Nhiều người cho rằng: “Tôi giao tiếp ổn mà. Lúc nói chuyện, tôi khá tự nhiên.”
Nhưng hãy thử trả lời các câu hỏi sau:
- Khi ai đó chia sẻ điều quan trọng, bạn có chủ động hỏi lại sau 1–2 ngày không?
- Khi bạn lỡ lời khiến ai đó khó chịu, bạn có biết cách giải quyết sau đó không?
- Khi người đối diện giữ im lặng, bạn có đọc được sự thay đổi trong cảm xúc họ?
- Sau một buổi gặp gỡ, bạn có chủ động gửi lời cảm ơn, hay để mọi thứ trôi đi?
Chủ động trong giao tiếp không chỉ nằm ở thời điểm “hiện tại”. Nó nằm ở cách ta duy trì mối liên kết, xây dựng tín nhiệm, và chịu trách nhiệm cho những ảnh hưởng mình tạo ra trong tương tác với người khác.
Theo nghiên cứu của
Journal of Applied Psychology
(2020), những cá nhân có xu hướng chủ động trong giao tiếp sẽ tạo dựng được mối quan hệ công việc bền vững hơn và có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả làm việc nhóm.
Vì sao chúng ta hay “thụ động”?
Có ba nguyên nhân phổ biến khiến con người không chủ động trong giao tiếp:
- Tâm lý sợ bị đánh giá: Khi lo lắng người khác sẽ hiểu sai, ta chọn im lặng, né tránh hoặc trì hoãn phản hồi.
- Thiếu kỹ năng xử lý tình huống sau giao tiếp: Không phải ai cũng biết cách viết một tin nhắn nhắc nhở mà không khiến người khác thấy khó chịu.
- Không đủ tỉnh thức trong giao tiếp: Ta nói chuyện nhưng không quan sát đủ. Ta lắng nghe nhưng không ghi nhớ điều người khác chia sẻ.
Tất cả những điều đó khiến việc giao tiếp trở nên hời hợt, thiếu chiều sâu, và quan trọng hơn cả – thiếu kết nối thực sự.
Muốn chủ động – phải luyện nội giới trước
Chủ động không phải là nói nhiều. Không phải là luôn là người bắt đầu.
Chủ động là biết mình đang giao tiếp vì điều gì.
Muốn chủ động thực sự, bạn cần rèn luyện ba yếu tố sau:
1. Nhận diện cảm xúc của chính mình
Nếu bạn không biết mình đang cảm thấy gì, bạn sẽ không thể diễn đạt đúng. Cảm xúc mơ hồ – lời nói lạc hướng.
2. Phân biệt mong muốn và nhu cầu
Bạn hỏi “Khi nào anh rảnh?” vì bạn muốn gặp, hay vì bạn thấy bị bỏ quên? Chủ động là dám thành thật với nhu cầu của chính mình, rồi diễn đạt nó một cách có trách nhiệm.
3. Quan sát và phản tư sau mỗi cuộc trò chuyện
Hãy tự hỏi: “Trong cuộc trò chuyện đó, mình đã khiến người kia thấy rõ điều gì?”, “Nếu được nói lại, mình sẽ thay đổi điều gì?”, “Mình đã chủ động hay chỉ đang phản ứng lại tình huống?”
3 hành động đơn giản để rèn sự chủ động mỗi ngày
- Viết lại nội dung chính sau mỗi buổi họp hoặc cuộc trò chuyện quan trọng, và gửi đi một bản tóm tắt kèm phản hồi.
- Ghi nhớ ngày sinh, các chi tiết cá nhân nhỏ người khác chia sẻ, để nhắn lại đúng dịp – đó là cách nuôi dưỡng kết nối.
- Tự thiết kế “câu hỏi thấu cảm”, ví dụ: “Mình chia sẻ như vậy, cậu có thấy thoải mái không?” để mở cánh cửa hai chiều trong giao tiếp.
Lời kết
Chủ động không nằm ở việc bạn thao thao bất tuyệt hay dũng cảm mở lời trước đám đông. Chủ động là khi bạn chọn có mặt thật sự trong từng tương tác, và sẵn sàng chịu trách nhiệm cho những gì mình đã biểu đạt – bằng lời, bằng ánh mắt, bằng thái độ sống.
Bởi giao tiếp, xét đến cùng, không phải là “kỹ năng nói chuyện”. Mà là “nghệ thuật sống có mặt và để lại dấu ấn trong lòng người khác”.
Câu hỏi thường gặp
1. Làm sao để bắt đầu chủ động nếu mình là người ngại giao tiếp?
→ Hãy bắt đầu bằng việc phản hồi sau cuộc trò chuyện. Chỉ cần một dòng tin nhắn như “Hôm nay cảm ơn cậu đã chia sẻ” cũng đủ để xây dựng chủ động một cách an toàn.
2. Chủ động có khiến người khác thấy mình “kiểm soát” không?
→ Không. Chủ động không phải là kiểm soát người khác, mà là kiểm soát chính mình để không làm tổn thương người khác.
3. Làm thế nào để không bị “đơ” trong giao tiếp?
→ Hãy chuẩn bị sẵn 3–5 câu hỏi thấu cảm trước những cuộc gặp gỡ quan trọng. Chủ động luôn đi cùng sự chuẩn bị.
